Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi: Boşanmada Mal Paylaşımı ve Esasları

Türk Medeni Kanunu’nun 2002 yılında geçirdiği köklü değişimle birlikte, eşler arasındaki yasal mal rejimi “Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi” olarak kabul edilmiştir. Aksine bir sözleşme yapılmadığı sürece, 1 Ocak 2002 tarihinden sonra evlenen çiftler veya bu tarihten sonra mal rejimi sözleşmesi yapmayanlar için bu rejim geçerlidir.

Peki, boşanma veya ölüm durumunda malların tasfiyesi nasıl yapılır? Boşanmada mal paylaşımı nasıl olur? Hangi mallar paylaşılır, hangileri kişisel mal sayılır? İşte edinilmiş mallara katılma rejimi hakkında bilinmesi gereken temel esaslar.

1. Edinilmiş Mal Nedir?

Edinilmiş mal, her eşin mal rejimi süresince karşılığını vererek (emek, maaş, birikim vb.) elde ettiği malvarlığı değerleridir. Kanuna göre edinilmiş mal sayılan başlıca kalemler şunlardır:

• Çalışmanın Karşılığı Olan Edinimler: Maaş, ücret, prim ve kazançlar.
• Sosyal Güvenlik Ödemeleri: Sosyal güvenlik veya yardım kurumlarınca yapılan ödemeler (emekli ikramiyesi, işsizlik maaşı vb.).
• Çalışma Gücünün Kaybı Nedeniyle Ödenen Tazminatlar: Kıdem tazminatı veya iş kazası tazminatları.
• Kişisel Malların Gelirleri: Örneğin, miras kalan (kişisel mal sayılan) bir evin kira geliri veya bankadaki miras paranın faiz geliri “edinilmiş mal” kabul edilir.
• Edinilmiş Malların Yerine Geçen Değerler: Edinilmiş bir parayla alınan araba veya ev.

2. Kişisel Mal Nedir? (Paylaşıma Dahil Edilmeyenler)

Mal paylaşımı hesaplamasında en kritik nokta, “kişisel malların” ayırt edilmesidir. Kişisel mallar tasfiyeye girmez ve eşler arasında paylaştırılmaz. Bunlar:

• Evlenmeden Önce Sahip Olunan Mallar: Eşlerden birinin evlilik birliği kurulmadan önce sahip olduğu her türlü malvarlığı.
• Miras Yoluyla İntikal Eden Mallar: Evlilik süresi içinde olsa dahi, miras kalan ev, arsa veya para.
• Karşılıksız Kazanımlar: Bağış (hibe) yoluyla elde edilen değerler (örneğin ailenin düğünde taktığı takılar veya hediye ettiği ev).
• Manevi Tazminatlar: Eşlerden birinin aldığı manevi tazminat kişisel maldır.
• Kişisel Kullanıma Yarayan Eşyalar: Kıyafet, saat, makyaj malzemesi, elektronik cihazlar (sadece o kişinin kullandığı).

3. Tasfiye ve “Artık Değer” Hesabı

Edinilmiş mallara katılma rejiminin sona ermesi (boşanma davasının açılması, evliliğin iptali veya ölüm) ile birlikte tasfiye süreci başlar. Bu süreçte “Artık Değer” bulunur.

Formül: (Aktif Edinilmiş Mallar) – (Bu Mallara İlişkin Borçlar) = Artık Değer

Her eşin kendi artık değeri üzerinde diğer eşin yarısı oranında (1/2) katılma alacağı hakkı vardır.

Önemli Bir Ayrım: Değer Artış Payı

Eğer bir eş, diğer eşin malvarlığının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa (örneğin kadının ziynet eşyalarını erkeğin aldığı eve sermaye yapması), bu katkı oranında “Değer Artış Payı” talep etme hakkı doğar. Bu hesaplama, genel katılma alacağından ayrı yapılır.

4. Zamanaşımı Süresi

Edinilmiş mallara katılma rejiminden doğan katılma alacağı davaları için zamanaşımı süresi, evliliğin sona ermesinden (boşanma kararının kesinleşmesinden) itibaren 10 yıldır.

Sonuç

Edinilmiş mallara katılma rejimi, evlilik birliği içinde verilen emeğin korunmasını amaçlar. Ancak hangi malın kişisel, hangisinin edinilmiş olduğunun ispatı ve hesaplaması teknik hukuk bilgisi gerektirir. Hak kaybına uğramamak adına sürecin uzman bir avukat gözetiminde yürütülmesi büyük önem taşır.

Not: Bu makale bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.